Kos

Hoe proe Afrikaans?

Daar is 'n lekkerkryonthou in die mond wanneer ons in Afrikaans oor kos gesels – miskien help die ie’s en kie’s en tjie’s of miskien proe mens die kos in die klank. Ons het met koskenners gaan gesels en SJA de Villiers se Kook en Geniet gefynkam vir hierdie proesels wat enige smulpaap se smaakkliere sal laat wip. Hier deel ons 'n paar, maar kom gesels saam en laat weet ons wat gaan aan in jou kospotte en hoe proe jou Afrikaans.  

Op die kosfront

Hier deel ons graag gebeure van die maand op die kosfront. Kom gesels saam en vertel ons van uitskieters en gebeure waarvan ons moet weet. 

Terug hok toe!

Vickie de Beer help kosblik pak....

Lees meer ...

Kook saam Kaaps ryg die pryse in

Kook saam Kaaps, wenner van ’n Woordtrofee, spog nou ook met ’n Gourmand – Oscar van die koswêreld.

Lees meer ...

 

Resepte en kosblogs

Kom gesels saam en vertel ons van jou blog of 'n nuttige webtuiste waarmee ons die lysie kan aanvul.

ATKV In en Om die Huis inenomdiehuis.blogspot.co.za/
 
Twee vroue deel inligting oor kos, resepte en nuttige “goeters en katoeters” wat hulle raakloop. Lede is welkom om op Facebook by die groep aan te sluit.
Errieda du Toit huiskok.com RSG se huiskok en Kokkedoor/Koekedoor se inhoudskonsultant deel mildelik resepte uit haar eie, indrukwekkende argief en dié van haar bekende kosvriende; met 'n goeie skeut kuier- en kosstories en foto’s.
Toortsie, Kameel en Bokbaaivygie https://toortsie.wordpress.com/ Toortsie gesels en gee raad oor Banting en deel ook haar Banting-resepte.  
Sout en Peper https://soutenpeper.com/ Niël is 'n kosskrywer, fotojoernalis, restaurantkonsultant, versamelaar en reisiger, en die koning van erfeniskos. Hy deel sy resepte-met-stories en kosrubrieke.
Kuier, Kook, Klets http://kuierkookklets.weebly.com/ ‘n Groep bloggers deel wenke en hul eie resepte, asook die van hul vriende. Vir jou gerief is inskrywings alfabeties volgens kategorie (kossoort en metodes) en met onderafdelings, gerangskik.
Watertandresepte vir oud en jonk http://www.watertandresepteviroudenjonk.com/ Henriëtte Wessels en vriende en familie deel 'n allemintige lys resepte wat alfabeties gerangskik is. Gerieflike skakel na 'n gepaardgaande Facebook-blad met byna 52 500 vriende.
Lekker resepte vir die jonger geslag http://lekkerreseptevirdiejongergeslag.blogspot.co.za/ Helena Kruger en haar medewerkers deel 'n swetterjoel resepte (ook weeklikse spyskaarte), met skakels na versamelings. Die Facebook-groep (https://www.facebook.com/groups/200852016836 ) het meer as 100 000 lede.
Lekker resepte http://lekkerresepte.blogspot.co.za/ 'n Blog met min gesels en baie resepte; en 'n bykomende lekkerte vir diegene met Engelssprekende vriende – daar is Engelse (en buitelandse) weergawes van feitlik al die resepte, wat jy maklik kan deel.
Kos se Storie http://www.kossestorie.co.za/ Kokkedoor-beoordelaar, Hetta van Deventer, grawe in die skatkis van ons erfeniskos; deel die stories, boeke en resepte. Met skakels na haar sosiale media-netwerk.
Die Kos Vos http://diekosvos.co.za/ Ilse van der Merwe is ma, kok, kosskrywer en spysenier. Haar kombinasie van blog en webtuiste is netjies opgedeel in video’s, resepte en kosplekke/ervarings wat sy raakgeloop het.
Kreatiewe Kosidees https://kreatiewekosidees.com/ Rentia Pretorius bedryf haar blog uit Middelburg in die Oos-Kaap en dit sluit heelwat bydraes in vanaf die meer as 160 000 volgelinge op Kreatiewe Kosidees se Facebook-blad (skakel op die blog).
Só maak mens! http://www.onsdorp.com/ Retha Kruger se blog bring hulde aan die goue jare van Esmé en Jan se gelyknamige program op die toenmalige Springbokradio. Sy deel resepte, gee raad en wenke en verskaf skakels na oplossings op die kosfront.

 

Hou jou pot aan die prut!

Kookkuns http://www.kookkuns.com/ Seker een van die mees omvattende webtuistes wat uitsluitlik op die kookkuns fokus; met 'n magdom resepte (Suid-Afrikaans en internasionaal) volgens gereg en geleenthede ingedeel, definisies en kookterme en handige tabelle en verwysings. Daar is ook 'n afdeling oor wyn en wyngeleenthede.
Liplekker http://www.liplekker.co.za/ Bydraes ('n paar in Engels) deur verskeie tuiskokke, met heelwat resepte vir onthoukos. Selfs 'n paar resepte vir op grootmaat kook, Banting en vinnige etes.
Boerekos.com Kook met Nostalgie http://www.boerekos.com/ Soos die naam aandui, is die fokus van hierdie gemeenskap-gedrewe webtuiste (wat reeds nege jaar lank bestaan) oorwegend op ordentlike en keurige boerekos. Al die resepte is gegradeer, met pragfoto’s geïllustreer en daar is ook nuttige wenke en handige verwysings (soos 'n vleissnit-kaart). Met 'n meegaande Facebook-blad (met 114 000 aanhangers).
Tradisionele Suid-Afrikaanse Resepte http://peterjasie.co.za/ ‘n Vyftienstuks afdelings met 'n goeie verskeidenheid resepte wat sterk steun op die tradisionele kookkuns. Ook 'n nuusbrief-argief met bykomende resepte.
Food Lovers Recipes http://www.foodloversrecipes.com/ Die naam is dalk Engels (en die slagspreuk ook: Made with love to share), maar daar is heelparty bydraes van Afrikaanse resepte. Ook skakels na resepteboekies en kosvideo’s deur die medewerkers.
Ask Ives? Egte Afrikaanse resepte https://docs.askiven.com/ Eintlik 'n aanlyn-resepteboek, eerder as 'n webtuiste. Die dokumente-soekenjin laat jou toe om die resepteboek (met meer as 200 resepte, alfabeties gerangskik en wisselend van aarbeitert en koffielikeur, tot orrelpoeding en visbrood) groter te maak op jou skerm en dan die aanlyn-PDF uit te druk. Jy kan nog resepte soek in Askives? se soekveld.
Resepte wat mans ook verstaan http://www.saoutdoors.co.za/ Die manne dra hier die voorskoot. Heelwat resepte vir die buitelewe en vir buite of by die kampplek kook.
Tiaan Langenegger op YouTube https://www.youtube.com/ Voormalige Kokkedoor-wenner en beoordelaar van Koekedoor se YouTube-kanaal waar hy jou die fyner kunsies van kosmaak leer. Video’s is in Afrikaans en Engels. Die meeste van die bekende sjefs het kanale op YouTube – tik net jou gunsteling se naam (of 'n gereg se naam) in by die soekveld en leer by die bestes in die bedryf.
Better Eat http://bettereat.net/ Mariza van Zyl is 'n bekende dieetkundige. Hierdie is haar bydraes oor gesond eet vir die tydskrif SARIE se kosblaaie.
Litnet: Kos en Wyn http://www.litnet.co.za/ Hierdie afdeling binne Litnet se Leefstyl-afdeling fokus op resensies, artikels en kosrubrieke vir fynproewers.

 

Kyk en kook

Facebook en Pinterest is albei 'n skatkis van bronne vir lekker resepte kry en uitruil, plekke vir saamgesels oor kos en mooi prentjies en gesegdes deel. Omdat Pinterest baie visueel is en jy internasionaal kan soek en aflaai, is baie van die resepte op die borde in Engels. Maar tussen die twee sosiale media-platforms is daar letterlik iets vir almal; of jy nou allergies is vir gluten, resepte vir diabete soek, of net inspirasie om jou tafel mooi te maak vir gaste. Tik bloot “resepte” of “mooi tafels” in by die soekveld, druk op die vergrootglas en begin die kosreis.  Die meeste kosprogramme, soos Kokkedoor en Koekedoor, het ook borde op Pinterest of ;n Facebook-blad. Hier is 'n paar voorbeelde om jou soektog te begin.

Bak en Brou-resepte https://www.facebook.com/
Vleisland se maklike resepte https://www.facebook.com/
Mareli Visser - Koekedoor https://za.pinterest.com/
Cornelia Wessels se resepte https://za.pinterest.com/
Koekversiering-inspirasies https://za.pinterest.com/
Resepte vir almal https://www.facebook.com/

 

Kostydskrifte

In die tydskrifte-wêreld is resepte en kosstories vir die meeste titels 'n baie belangrike redaksionele pilaar. En die voordeel vir jou is dat al die resepte deur 'n professionele span getoets is. Boonop is dit sonder foefies; als is aangepas met die gedagte dat lesers die geregte in 'n tuiskombuis maak. Hier is 'n paar skakels na 'n paar bekende tydskrifte se kosafdelings op hul webtuistes, party met video’s en amper almal met skakels na hul blaaie op sosiale media. Soms is tydskrifte die gedrukte media-vennote van kosprogramme op TV (soos Huisgenoot en Koekedoor); wees op die uitkyk vir skakels na die resepte uit daardie programme.

Vrouekeur: Resepte en Kos http://www.vrouekeur.co.za/
Huisgenoot se Wenresepte http://huisgenoot.com/
Netwerk24: Ontspan – Kos & Wyn http://www.netwerk24.com/
Rooi Rose: Kos http://www.rooirose.co.za/kos/
Goeie Huishouding: Resepte http://www.goodhousekeeping.co.za/
Finesse se Resepte http://www.voelgoed.co.za/
Weg se Werf: Resepte http://weg.netwerk24.com/
Sarie se Kos http://www.sarie.com/
Maroela Media se Koolstoof: Kook (en drink) in Afrikaans http://maroelamedia.co.za/
Landbouweekblad: Leefstyl - Resepte http://landbou.com/leefstyl/
Kuier: Kortpadkos http://minikuier.co.za/
Tuis: Resepte op jou selfoon http://tuis.co.za/
Idees: Resepte op jou selfoon http://idees.co.za/
http://tuis.co.za/

 

Kosinsetsels - radio en televisie

Radio en televisie: Kosinsetsels is 'n ewe gewilde afdeling van radio-uitsendings en televisieprogramme. Televisiekanale kan beswaarlik voorbly om nuwe kos- en kookprogramme vir uitsending te vervaardig. Almal het webtuistes met skakels na die resepte uit die insetsels wat hul uitgesaai het, of na hul kosprogramme. Hier is 'n paar skakels na die jongste resepte, maar krap gerus in die argiewe vir resepte uit programme wat nie meer op die lug is nie. 

Via TV http://www.viatv.co.za/
kykNET se resepte-argief vir al sy kook- en kosprogramme http://kyknet.dstv.com/
Pasella se resepte-argief vir al sy kosinsetsels http://www.pasella.com/
Die resepte in RSG se argief http://www.rsg.co.za/

 

Lippelekker-idiome

Idioom Betekenis
Jy kon 'n aartappel in hom gaarmaak Hy was woedend
Jy skil nie aartappels in jou voorkamer nie Onvanpas in geselskap optree
Eet met jou Adamsvurk Eet met jou hande
'n Appeltjie met iemand skil Iemand berispe
Drink 'n afsakkertjie Drink likeur ná ete
So suur soos asyn Onvriendelik
Nie uit een bak eet nie Nie vriende nie
Gou by die bak, maar lui by die vak Eerste by vir ete, maar traag om te werk
Mosterd ná die maal Bietjie te laat, maat
'n Appel en 'n ei betaal Baie goedkoop
Dis botter by die vis Kontant betaal
Bak en brou 'n Geknoei
Dis botter op sy brood Dit sterk hom in sy kwaad
Sy druiwe is suur Hy is jaloers en praat dan verkleinerend
Hunker na die vleispotte van Egipte Verlang na beter tye van vroeër
'n Halwe eier is beter as 'n leë dop Beter om deel van iets te hê as niks
'n Eierdans doen Liggies trap tussen moeilikhede deur
Boontjie kry sy loontjie Kry wat jy verdien vir jou dade
Frikkadel maak van iets Iets heeltemal stukkend slaan
Honger is die beste kok/sous As jy honger is, proe alle kos lekker
Die gort is gaar Nou begin die moeilikheid
Die kool is nie die sous werd nie Die moeite regverdig nie die uitkoms nie
Kluitjies verkoop/bak Leuens vertel
Koffie drink soos die kan hom skink Tevrede wees met wat jy kry
Van Koerland se vleis geëet Baie lui
'n Laatperskegesig Suur en onvriendelike gesig
Jou ouma die paplepel leer vashou Iemand probeer leer wat meer weet as jy
Met die paplepel voer Iemand bietjie-vir-bietjie leer
Sit met die gebakte pere Met iemand anders se probleme sit
Dieselfde poeding met 'n ander sous Dieselfde ding in 'n ander vorm
Brood in die sweet van jou aangesig eet 'n Moeilike bestaan maak
Vis nog vlees Kies nie kant nie
Wie heuning uithaal, moet steke verwag Goeie goed kom nie maklik/vanself nie
Nie vir koue pampoen skrik nie Vir min goed bang wees
Jou sout werd wees Iets nuttig doen/waarde vir geld
Met 'n knippie sout neem Nie iets as volle waarheid aanvaar/glo nie
Met spek skiet Nie die waarheid praat nie/nonsens praat
Hy het haasvleis geëet Hy is 'n lafaard
Mooi broodjies bak Vol komplimente/vlytaal gebruik
Helder wyn skink Openlik vorendag kom met iets
Vir spek en boontjies Sommer net
Alles vir soetkoek opeet Alles glo
In Tamatiestraat In die moeilikheid
Soveel weet as 'n kat van saffraan Niks weet van iets nie

 

Nuttige terme - bestanddele en snitte

Bakpoeier ‘n Mengsel van koeksoda en kremetart wat koolsuurgas in deeg of beslag vrylaat en as rysmiddel dien. Baking powder
Balsamiese asyn Italiaanse produk: Druiwe-mos wat afgekook is, dan gefermenteer word en in vaatjies verouder. Balsamic vinegar
Bruismeel Fyn, wit mengsel van koekmeel en bakpoeier. Self-raising flour
Droë gis ‘n Gis met ‘n growwer tekstuur wat eers in (louwarm) water opgelos word om die aktiewe bestanddele te aktiveer, voor dit by die res van die bestanddele gevoeg word. Active dry yeast
Hawermout Graan/hawersaad wat gemaal, uitgerol en in vlokkies gesny is. Meestal as pap geëet. Oatmeal / rolled oats
Kitsgis ‘n Gis met ‘n fyn tekstuur wat direk by die droë bestanddele gevoeg kan word. Instant yeast
Knolgroente Groente waarvan die eetbare deel onder die grond groei. Root vegetables
Koeksoda Rysmiddel: ‘n Sout van natrium en bikarbonaat. Bicarbonate of soda / baking soda
Kremetart Gesuiwerde wynsteen wat tydens die wynmaakproses onder in vaatjies vorm. ‘n Stabiliseerder vir bv. eierwitte en voorkom ook dat klonte vorm. Cream of tartar
Kruie Die groen dele van geurplante (blare en/of stingels): word vars of gedroog gebruik vir geur. Herbs
Kruisskyf 'n Snit uit die bokant van waar die bees se boude begin. Rump steak
Lendeskyf 'n Snit uit die rugkant van die bees se agterkwart, net voor die boude. Sirloin steak
Lendestuk 'n Snit uit die bokant van die dier, met of sonder die ribbebene. Indien in tjops opgesny: lendetjops. 'n Lamsrak is ook hierdie snit. Loin of (pork/lamb)
     
Beeshaas/filet 'n Snit uit die onderkant van die ribbe en langs die rugstring, aan die lendekant van die bees. Fillet/tenderloin
Blad 'n Snit uit die boonste deel van die voorkwart, teenaan die rug.  Shoulder
Maaskaas 'n Suiwelproduk wat gemaak is van melk-wrongel  wat van die wei geskei word. Cottage cheese
Mootjie vis 'n Porsie vis sonder grate wat of in die lengte langs die ruggraat gesny is, of in die breedte. Fish fillet
Stampkoring Grofgemaalde, harde koring. Crushed wheat
Plathoender 'n Hoender wat van krop tot kruis langs die rugstring oopgesny is en dan plat gespalk word vir braai of rooster. Spatch cock
Roomkaas 'n Vars, sagte, wit kaas met 'n hoë melkvet-inhoud. Cream cheese
Skenkel Snit tussen die knie en die begin van die boud. Heel en opgesny - albei bekend as skenkel. Whole: Shank
Pieces: Knuckles
Spekrepies Stroke vleis gesny uit varklies (“pork belly”), vars of soms gerook. Pork rashers
Speserye Sade, bas, bessies/vrugte of wortel van plante; gewoonlik gedroog en gemaal vir geur. Spices
     
Varklies 'n Snit uit die pens van die vark; met heelwat vet en die vel en soms met die been in. Gewoonlik stadig gerooster. Pork belly
Volkoringmeel Witbroodmeel met growwe koringsemels bygevoeg. Nutty Wheat/whole wheat flour

Kook en Bak - tegnieke, metodes en nuttige terme

Aftreksel Die vloeistof waarin vleis en/of groente vir 'n geruime tyd afgekook is om geur en voedsaamheid te behou. Vir sop of bredies. Stock
Beslag 'n Slap deegmengsel vir koek, pannekoek of as deegkombersie vir diepgebraaide vis of vleis. Batter
Blansjeer Kos (gewoonlik vrugte of groente) word in kokende water geplons en kort daarna uitgehaal en in yswater gedompel om kookproses te stop. Om kos te versag of deels te kook. Blanch
Broskorsdeeg 'n Deeg sonder rysmiddel (hoewel dit ook van bruismeel gemaak kan word) wat vir tertkorse (soet en sout) gebruik word. Short-crust pastry
Deeg 'n Stywe deegmengsel (gewoonlik geknie en met/sonder gis) vir brood, beskuit, koekies. Ook die naam vir tertdeeg vir fyngebak of pasteie. Dough
Tarts/pies: Pastry
Diepbraai Kos word in houer vol vet/olie gebraai wat die rou kos heeltemal bedek. Kos rys boontoe wanneer gaar. Deep fry
Gestoom Kos word in stoom gaargemaak; in houer met gaatjies onderin, bo-op kokende water sonder dat kos aan die water raak. Steamed
Hutspot 'n Bredie met vleis en groente (of net groente). Casserole
Invou Om sagkens 'n delikate mengsel (bv. geklitste eierwitte) met 'n swaarder beslag te meng; doel is om die lugborrels te behou. Folding in
Krummelkors 'n Krummelrige deeg van botter, meel en suiker wat gewoonlik bo-op 'n vrugtetert gefrummel of gerasper word. Ook vir soutgeregte. Crumble topping
Leeg bak Om 'n tertkors vooraf, sonder vulsel te bak; bakpapier tussen die kors en droë bone om kors in plek te hou. Blind bake
Pansappe Die vloeistof wat in die skottel agterbly nadat vleis daarin gerooster is. Word gewoonlik met meel of mielieblom verdik vir 'n vleissous. Pan juices
Posjeer Kos prut gaar in 'n klein bietjie vloeistof. Poaching
Prut Kos word in warm vloeistof gekook, net onder kookpunt. Simmer
Roerbraai Chinese metode, waar die bestanddele in 'n klein bietjie, baie warm, olie gaargemaak word terwyl dit deurentyd geroer word. Stir fry
Rooster Kos met hoë, droë hitte gaargemaak (of afgerond). Roast
Skilferkorsdeeg 'n Baie ligte deeg bestaande uit twee lae: deeg en botter. Wanneer dit bak, smelt die vet in die botter en die water in die botter word stoom wat die gapings tussen die lae boontoe druk en dit laat pof en in lagies afskilfer. Vir terte en pasteie. Puff pastry
Soteer Kos word liggies en teen hoë temperatuur vinnig in 'n bietjie botter/olie/vet in 'n pan gekook of verbruin. Sauté
Stoof / Gestoofde 'n Kombinasie van twee metodes: kos word eers vinnig teen hoë temperatuur geseël en dan in pot met deksel teen laer temperatuur in 'n bietjie vloeistof gaargemaak. Braise
Vanielje-ekstrak Gemaalde vanielje word in 'n mengsel van etanol en water geperkoleer vir 'n skoner, sterker, suiwerder geurmiddel. Vanilla extract
Vanielje-geursel 'n Geurmiddel wat sinteties vervaardig word. Vanilla essence
Vlakbraai Kos word gebraai in dun lagie vet/olie onder in die pan/kastrol. Shallow fry

 

Nuttige woordelys - kossoorte, produkte en toerusting

Afrikaans Engels
Akkertamaties Jam/Rosa tomatoes
Appelliefie Gooseberry
Bakpapier Parchment/baking paper
Basiliekruid Basil
Beskuitjie (meestal sout, maar kan ook soet wees) Biscuit
Bokmelkkaas Chevin
Borrie Turmeric
Bosbessie Cranberry
Botterskorsie Butternut
Brandrissie Chilli
Bronkors Watercress
Dille Dill
Dragon Tarragon
Eiervrug Aubergine / eggplant
Fillodeeg Phyllo pastry
Foelie (dop van die neutmuskaat) Mace
Forel (varswatervis) Trout
Franse brood/langbrood Baguette
Framboos Raspberry
Gapermossels Clams
Garnaal Shrimp
Grasuie Chives
Inkvis Squid
Jongertjie Petit pois
Karweisaad Caraway seeds
Kammossels Scallops
Kapokaartappels Mashed potatoes
Karringmelk Buttermilk
Kersietamaties Cherry tomatoes
Kekerertjies Chickpeas
Klapper Dessicated coconut
Knoffel (toontjie) Garlic (clove)
Koekie (soet) Cookie
Kolwyntjie Cup cake
Komkommerkruid Borage
Komyn Cumin
Korente Currants
Korrelmosterd Grainy mustard
Kwartel Quail
Lamsrak Rack of lamb
Lourierblare Bay leaves
Maaskaas Cottage cheese
Marjolein Marjoram/origanum
Mielieblom Cornflour
Moerbei Mulberry
Murgpampoentjie Baby marrow/courgette
Neutmuskaat Nutmeg
Pansappe Pan juices
Pantoffelbrood Ciabatta
Peperwortel Horseradish
Pêreluie Pickle/baby onions
Peulertjie Mange tout peas
Piepkuiken Baby chicken/Petit Poulet
Pikantrissie Peppadews®
Pimperneute Pistachio nuts
Plat/oop omelet (vulsel bo-op) Frittata
Poffertjies Fritters
Preie Leeks
Roket Rocket
Rolkoek Swiss roll
Roomkaas Cream cheese
Roosmaryn Rosemary
Salie Sage
Salm (seewatervis, broei uit in vars water) Salmon
Seekat Calamari
Skuinsspaan Egg lifter
Soetrissie Sweet / Bell peppers
Spatel/Slaplemmes Spatula
Sprietuie Spring onions
Spruitkool Brussel sprouts
Steurgarnaal Prawn
Stokbroodjies Bread sticks
Strooisuiker Castor sugar
Tongvis Sole
Vars koljander Cilantro/Dhania
Vergiettes Strainer/sieve
Vinkel Fennel
Vlapampoentjie Yellow button squash/Pattypan
Waspapier Waxed/Greaseproof paper
Winterblomkool Broccoli
Witloof/Brusselsloof Endive/chicory
Witsous Béchamel
Wonderpeper Pimento/All spice

 

Bronne:
http://gelofteland.org/index.php/ons-taal/32-afrikaanse-idiome-en-gesegdes/233-afrikaanse-idiome-en-gesegdes-1.html
http://www.andiquote.co.za/idiome.html
http://maroelamedia.co.za/kategorie/afrikaans/idiome-en-uitdrukkings/
http://forum.afrikaanseforum.co.za/index.php?topic=2311.0
http://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/8470/BylaagB.pdf?sequence=19